Alacak Davasında Zamanaşımı Nedir? 2026 Rehberi

Alacak davasında zamanaşımı; bir alacaklının, borcun muhatap olduğu tarihten itibaren belirli bir süre içinde dava açmazsa ya da icra takibi başlatmazsa alacağını yasal yollarla talep edemez hale gelmesidir. Zamanaşımı süresi dolduktan sonra borç hukuken ortadan kalkmaz; ancak borçlu zamanaşımı def’ini ileri sürerek ödeme yapmayı reddedebilir ve mahkeme alacağı reddeder. Bu rehberde alacak davalarında uygulanan zamanaşımı sürelerini, sürenin başlangıcını, kesme ve durma hallerini, iş hukuku ve kambiyo senetlerindeki özel düzenlemeleri kapsamlı biçimde ele alıyoruz.

Zamanaşımı Nedir?

Zamanaşımı; kanunda belirlenen süre içinde kullanılmayan bir hakkın, mahkemede ya da icra yoluyla ileri sürülmesinin borçlu tarafından engellenebileceği hukuki bir savunma aracıdır.

Zamanaşımı süresi dolduğunda alacak hakkı sona ermez; borç ahlaki yükümlülük olarak varlığını sürdürür. Ancak borçlu mahkemede zamanaşımı def’ini ileri sürerse hâkim alacağı reddeder. Zamanaşımı hâkim tarafından re’sen gözetilemez; borçlunun bunu açıkça ve usulüne uygun biçimde ileri sürmesi gerekir.

Genel Zamanaşımı Süresi

Türk Borçlar Kanunu Madde 146 uyarınca genel zamanaşımı süresi 10 yıldır. Özel düzenleme bulunmayan hallerde bu süre uygulanır.

Borç Türlerine Göre Zamanaşımı Süreleri

Pek çok alacak türü için TBK’da özel ve daha kısa zamanaşımı süreleri öngörülmüştür.

5 Yıllık Zamanaşımı

Aşağıdaki alacaklar için 5 yıllık zamanaşımı uygulanır:

• Kira alacakları (TBK Madde 147/1)
• Faiz alacakları
• Nafaka alacakları
• İşçi ücret alacakları (bireysel iş sözleşmesinden doğanlar)
• Küçük çaplı satış alacakları
• Yıllık gelir biçiminde ödenen borçlar

2 Yıllık Zamanaşımı

• Taşıma sözleşmelerinden doğan alacaklar
• Otel, pansiyon ve benzeri yerlerin alacakları
• Avukatlık, doktorluk, mühendislik gibi serbest meslek ücretleri

1 Yıllık Zamanaşımı

• Kısa vadeli bazı ticari alacaklar
• Hakaret suçunda şikâyet süresi (suç ve faili öğrenmeden itibaren)

Haksız Fiilden Doğan Alacaklarda Zamanaşımı

TBK Madde 72 uyarınca haksız fiil sonucu oluşan zarardan kaynaklanan alacaklarda iki farklı süre uygulanır:

Kısa süre: Zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıldır.

Uzun süre: Fiilin gerçekleşmesinden itibaren 10 yıldır.

Bu iki süreden hangisi önce doluyorsa o esas alınır.

Kambiyo Senetlerinde Zamanaşımı

Kambiyo senetlerinde zamanaşımı süreleri 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu kapsamında özel olarak düzenlenmiştir.

Bono ve poliçede asıl borçluya karşı zamanaşımı 3 yıldır. Ciranta ve avalistlere karşı ise 1 yıldır. Çekte hamil ile ciranta ilişkisinde 6 ay, ciranta ile önceki ciranta ilişkisinde ise 3 aydır.

Zamanaşımı Ne Zaman Başlar?

Zamanaşımı kural olarak alacağın muaccel olduğu, yani ödenmesi gereken tarihten itibaren işlemeye başlar.

Vadeli alacaklarda vade tarihinde başlar. Vadesi belirsiz alacaklarda alacaklının alacağını talep ettiği tarihten itibaren başlar. Haksız fiilden doğan alacaklarda zararın ve failin öğrenildiği tarih esas alınır. Süresiz borçlarda ise borçluya ihtar gönderildiği tarihten itibaren süre işlemeye başlar.

Zamanaşımını Kesen Haller

Zamanaşımı kesildiğinde süre sıfırdan yeniden işlemeye başlar.

TBK Madde 154 uyarınca aşağıdaki haller zamanaşımını keser:

• Alacaklının dava açması
• İcra takibi başlatması
• Alacaklının, alacağını iflas masasına ya da konkordato müzakeresine bildirmesi
• Borçlunun borcunu kabul etmesi; kısmen ödeme yapmak, faiz ödemek, rehin vermek ya da kefil göstermek bu kapsamda değerlendirilebilir

Zamanaşımını Durduran Haller

Zamanaşımı durduğunda süre işlemeyi geçici olarak keser; durma sona erince kaldığı yerden devam eder.

Evlilik süresince eşler arasındaki alacaklarda zamanaşımı durur. Velayet süresince çocuklarla anne-baba arasındaki alacaklarda durur. Vesayet altındaki kişinin alacaklarında vesayet devam ettiği sürece durur. Ayrıca alacaklının fiili imkânsızlık nedeniyle hakkını kullanamadığı bazı hallerde de zamanaşımı durabilir.

İcra Takibi ve Zamanaşımı İlişkisi

Alacak davası açılması veya icra takibi başlatılması zamanaşımını keser. Bu nedenle zamanaşımı süresi dolmadan önce en azından icra takibini başlatmak kritik önem taşır.

Bir kez kesilen süre, kesme nedeninin sona ermesinden itibaren yeniden işlemeye başlar. Örneğin icra takibi açılması zamanaşımını keser; ancak takip işlemsiz bırakılırsa süre yeniden işlemeye başlar. Bu nedenle takibin aktif biçimde sürdürülmesi gerekir.

İş Hukukunda Zamanaşımı

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca bireysel iş sözleşmesinden doğan alacaklarda 5 yıllık zamanaşımı uygulanır. Bu süre hakkın doğduğu tarihten itibaren işlemeye başlar.

Kıdem tazminatı ve ihbar tazminatında da 5 yıllık zamanaşımı uygulanır. İşe iade davalarında ise zamanaşımı değil, hak düşürücü süre olan 1 ay uygulanır; bu son derece kısa süre kaçırıldığında dava açma hakkı tamamen ortadan kalkar.

Kira Alacaklarında Zamanaşımı

Kira alacaklarında 5 yıllık zamanaşımı uygulanır. Her aya ait kira alacağının zamanaşımı o ayın vadesiyle ayrı ayrı işlemeye başlar. Bu nedenle uzun süreli kira uyuşmazlıklarında hangi dönem alacaklarının hâlâ talep edilebildiğini dikkatle hesaplamak gerekir.

Tapu ve Gayrimenkul Alacaklarında Zamanaşımı

Mülkiyet hakkı kural olarak zamanaşımına tabi değildir. Ancak mülkiyetten doğan bazı alacaklar zamanaşımına tabi olabilir. Tapu iptali ve tescil davalarında özel süreler uygulanabilir; bu davalar için bir avukattan görüş alınması önerilir.

Zamanaşımına Karşı Pratik Önlemler

Zamanaşımını yönetmek için şu pratik adımlar uygulanabilir:

• Alacak tarihlerini ve vade sürelerini kayıt altına alın
• Zamanaşımı süresinin dolmasına 1 yıl kala harekete geçin
• Borçludan alacağı kabul eden herhangi bir belge alın; bu zamanaşımını keser
• Gerekirse ihtarname gönderin; bu da pratik bir kesme yöntemidir
• En geç zamanaşımı dolmadan önce icra takibi başlatın

Sık Sorulan Sorular

Alacak davasında zamanaşımı ne kadar? Özel düzenleme yoksa genel zamanaşımı 10 yıldır. Kira alacakları ve işçi ücreti için 5 yıl, kambiyo senetlerinde 1 ila 3 yıl uygulanır.

Zamanaşımı doldu mu artık alacağımı talep edemez miyim? Borç devam eder; ancak borçlu zamanaşımı def’ini ileri sürerse hâkim talebinizi reddeder.

Zamanaşımı nasıl kesilir? Dava açmak, icra takibi başlatmak veya borçlunun borcu kabul etmesi zamanaşımını keser.

İcra takibi zamanaşımını keser mi? Evet. İcra takibinin başlatılması zamanaşımını keser ve süre yeniden işlemeye başlar.

Haksız fiilde zamanaşımı ne kadardır? Zararın ve failin öğrenilmesinden 2 yıl, her hâlde fiilin gerçekleşmesinden 10 yıldır.

Kira alacağında zamanaşımı kaç yıldır? 5 yıldır; her ay ayrı ayrı hesaplanır.

Zamanaşımını hâkim kendiliğinden gözetir mi? Hayır. Borçlunun mahkemede zamanaşımı def’ini açıkça ileri sürmesi gerekir.

İş kazası tazminatında zamanaşımı ne kadar? Genel kural olarak 10 yıl; ancak bazı özel durumlarda farklı süreler uygulanabilir. Avukattan bilgi alınması önerilir.

Sonuç

Alacak davalarında zamanaşımı süreleri hak kaybının önüne geçmek için dikkatle takip edilmesi gereken kritik unsurlardır. Süre dolmadan önce dava açmak ya da icra takibi başlatmak, alacağın güvenceye alınması için atılabilecek en temel adımdır.

Çelik Hukuk Bürosu olarak Tuzla, Pendik ve İstanbul genelinde alacak davaları, icra takibi ve zamanaşımı konularında avukatlık hizmeti sunuyoruz.

İlgili Yazılar

• Zamanaşımı Nedir, Kaç Yıl Sürer?
• İcra Takibi Başlatma ve İcra Takibi Başlarsa Ne Yapılır?
• Ödenmeyen Senetlerin Tahsili Nasıl Yapılır?

Zamanaşımı ve Borçlunun İtirazı

Borçlu zamanaşımı def’ini ileri sürmek istiyorsa bunu ilk itirazda ya da ilk davada yapmalıdır. Sonradan ileri sürme hakkı bazı durumlarda kısıtlanmaktadır. Öte yandan borçlu zamanaşımı def’inden önceden feragat edemez; bu hak kamu düzeninden kaynaklanır ve önceden vazgeçilmesi geçersizdir.

Pratikte borçluların zamanaşımı savunmasından habersiz oldukları ya da hukuki yardım almadıkları için bu haktan yararlanamadıkları sıkça görülmektedir. Bu nedenle alacaklının dava açtığı ya da icra takibi başlattığı durumda borçlunun da derhal bir avukattan destek alması önerilir.

Zamanaşımını Yönetmek İçin Avukat Desteği

Zamanaşımı hesaplamaları, borç türüne ve olayın özelliklerine göre değişiklik gösterebilir. Bazı durumlarda hangi tarihten itibaren sürenin işlemeye başladığı bile başlı başına tartışma konusu olabilir. Bu karmaşık yapı, hem alacaklıların hem de borçluların avukattan destek almasını son derece önemli kılmaktadır. Çelik Hukuk Bürosu olarak zamanaşımı hesaplamalarında ve alacak takiplerinde müvekkillerimize yol gösteriyoruz.

Uluslararası Alacaklarda Zamanaşımı

Yabancı unsur içeren davalarda hangi ülkenin hukukunun uygulanacağı ve dolayısıyla hangi zamanaşımı süresinin geçerli olacağı özellikle önem kazanır. Türk hukukunda milletlerarası özel hukuk kuralları uyarınca uygulanacak hukuk belirlenir. Uluslararası ticari ilişkilerde ya da yurt dışında yerleşik borçlulara yönelik alacaklarda bu meseleyi değerlendirmek için mutlaka uzman bir avukattan görüş alınmalıdır.

Bankacılık ve Finans Alacaklarında Zamanaşımı

Banka kredi alacaklarında genel 10 yıllık zamanaşımı uygulanır. Kredi kartı alacaklarında ise borcun türüne ve sözleşme koşullarına göre farklı süreler uygulanabilir. Özellikle tüketici kredisi ve kredi kartı borçlarında bankaların zamanaşımı itirazına rağmen takip sürdürdüğü görülmektedir. Borçlular, zamanaşımı def’ini icra takibine itiraz aşamasında usulüne uygun biçimde ileri sürmelidir.