Makale İçeriği
Disiplin hukuku, ceza hukuku birçok açıdan benzerlik gösterir ve bir kurumun çalışanlarının uyması gereken özgün düzenlemeleri ve kuralları düzenleyen bir hukuk dalıdır. Kurumlardaki düzeni korumak ve kamu hizmetlerinde sürekliliği sağlamak amacıyla oluşturulmuştur.
Disiplin hukuku, sıklıkla devlet memurlarının uyması gereken kuralları düzenlemekte olup, yarı kamusal kurumlar, üniversiteler, cezaevleri, dernekler ve özel şirketler gibi farklı kurumlara da disiplin hukukunu uygulayabilirler. Bu kurallara uyulması, kuruluş içi disiplini ve etik değerleri korumaya yardımcı olur ve toplumun güvenini arttırır.
Disiplin cezaları, idari hem de adli yargıda ele alınabilen bir konudur. Örneğin, devlet memurları için disiplin cezaları idari yargıda görülürken, özel şirket çalışanları için adli yargıda ele alınabilir. Bu nedenle, hem idare hukuku hem de ceza hukuku da bir parçasıdır.
Disiplin cezaları, kurum içi disiplini sağlamak ve etik değerleri korumak için kullanılan bir araçtır. Ancak, cezaların ciddiyeti nedeniyle, bu konu idari hem de adli yargıda ele alınabilir. Bu şekilde, hukuk sistemi, kurumların çalışanlarını denetleyebilir ve buna göre disiplin cezalarının uygulanmasında adalet sağlayabilir.
Disiplin hukuku, hukuk sistemimizde tamamen düzenlenmiş bir yapıya sahip değildir. Genellikle, devlet memurları, rüşvet ve yolsuzlukla mücadele gibi konularda belirli kanunlar altında disiplin soruşturması karşılaşabilirler. Örneğin, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 3628 sayılı Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu ve 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun gibi.
Ayrıca, her idari birim kendi tüzük ve yönetmelikleri altında genel kolluk disiplin kuralları düzenler. Disiplin cezaları, üç kategori altında toplanabilir:
* Manevi Disiplin Cezaları (uyarma, kınama)
* Mali Disiplin Cezaları (para cezası, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması gibi)
* Tasfiye Edici Disiplin Cezaları (meslekten çıkarma veya memuriyetini sona erdirmek)
Bu cezaların türüne ve ciddiyetine bağlı olarak, hem idari hem de adli yargıda ele alınabilir. Disiplin hukuku, kamu hizmetlerinde düzen ve sürekliliği sağlamak ve kurumların çalışanlarını etik değerlere uygun davranışlar sergilemeleri konusunda teşvik etmek için kullanılan önemli bir araçtır.
Disiplin Suçlarında Zaman Aşımı
Disiplin suçlarına ilişkin olarak, uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında disiplin soruşturması bir ay içinde, memurluktan çıkarma cezasında ise altı ay içinde başlatılmadığı takdirde, disiplin cezası verme yetkisi zaman aşımına uğrar ve ceza verilemez.
Disiplin cezasını gerektiren fiillerin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde disiplin cezası verilmemişse, ceza atama yetkisi zaman aşımına uğrar ve disiplin cezası verilemez.
Disiplin Cezalandırma İşlemine Karşı Açılabilecek Davalar
Disiplin cezasına karşın hangi cezanın verildiğine bakılmaksızın, idare hukuku mahkemesinde disiplin cezasının iptali davası açılabilir. Disiplin cezasının iptali davası, cezanın tebliğinden itibaren 60 gün içinde açılmalıdır.
Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulmasına karşı ise Yüksek Disiplin Kuruluna yedi günlük süre içinde itiraz edilebilir.
Devlet memurluğundan çıkarma cezasına karşı herhangi bir itiraz yolu bulunmamaktadır ve kararın tebliğinden itibaren altmış gün içinde idare hukuku mahkemesi aracılığı ile devlet memurluğundan çıkarma cezasının iptali davası açılmalıdır.
Disiplin Hukuku Temel İlkeleri
Disiplin hukukunda üç temel ilke benimsenmektedir: kanunilik ilkesi, savunma hakkı ve yargı yolu güvencesi.
Kanunilik ilkesi, ceza tüzesinin temel ilkelerinden biridir ve Anayasanın 38. Maddesi’nde de vurgulanmaktadır. Bu ilke uyarınca, kişi, işlediği zaman yürürlükte olan kanunun suç saymadığı bir eylemden dolayı cezalandırılamaz. Genel kolluk disiplin hükümleri de kanunla belirlenmiş cezalardır ve kurumların yönetmelikleri bu cezaların nasıl uygulanacağına ilişkin düzenlemeler yapabilirler.
Savunma hakkı, genel kolluk disiplin hükümleri de verilecek kişinin kendisini doğru bir şekilde ifade etmesi ve savunma yapabilmesini ifade eder.
Yargı yolu güvencesi ise, idarenin tüm işlem ve eylemlerine karşı istisnalar saklı kalmak kaydıyla yargı yolunun açık olması gerektiği ilkesidir ve disiplin cezalarına da yansımaktadır.
Disiplin Cezasına Etki Edebilecek Nedenler
Disiplin cezaları, ağırlaştırıcı ve hafifletici nedenlerden etkilenebilir.
Ağırlaştırıcı nedenler, daha önce disiplin cezası almış ve özlük dosyasındaki suçları silinmemişken tıpkı disiplin suçunu tekrar işleyen kişilere daha büyük disiplin cezası verilmesidir.
Hafifletici neden ise, önceki çalışmalarında başarılı olan ve ödül veya başarı belgesi alan memurlar için daha hafif disiplin cezası uygulanabilir.
Önemli bir not olarak, ağırlaştırıcı nedenin uygulanması takdir yetkisi olmaksızın zorunludur. Ancak hafifletici nedenin uygulanması, disiplin amiri veya kurulun takdirine bağlıdır.
Madde 125’e göre, “Bir disiplin suçundan dolayı verilen cezanın özlük dosyasından silinmesine ilişkin süre içinde aynı disiplin suçunun tekrar işlenmesi kişiye bir derece daha büyük bir ceza atanır. Farklı fiiller veya suçlar nedeniyle verilen disiplin cezalarının üçüncü uygulamasında da bir derece daha ağır ceza verilir.
Ödül veya başarı belgesi almış memurların geçmiş hizmetlerindeki başarılarına dayanarak, disiplin cezası verildiğinde bir derece daha hafif olanı uygulanabilir.”
Detaylı bilgi veya tüm dava dosyalarınız için Tuzla Hukuk Bürosu ekibimizi arayarak alanında Uzman Tuzla Avukat ekibimiz ile görüşebilirsiniz.