Makale İçeriği
İş kazası tazminatı, işyerinde ya da işle bağlantılı bir kaza sonucunda yaralanan veya hayatını kaybeden işçinin ya da mirasçılarının maddi ve manevi zararlarını karşılamak amacıyla talep ettiği tazminattır. SGK’nın sağladığı ödemeler genellikle gerçek zararı karşılamaz; bu nedenle işverene karşı ayrıca hukuki yollara başvurulması gerekebilir. Bu rehberde iş kazası tazminatının türlerini, başvuru sürecini, hesaplama yöntemini ve dikkat edilmesi gereken noktaları ele alıyoruz.
İş Kazası Nedir? Hukuki Tanım
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13. maddesi iş kazasını şöyle tanımlar: İş kazası; sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle, görevli olarak işyeri dışında bulunduğu sırada ya da işveren tarafından sağlanan ulaşım aracıyla işe gidip gelirken meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedence ya da ruhça arızaya uğratan olaylardır.
İş Kazası Tazminatı Türleri
SGK Tarafından Ödenen Tazminatlar
SGK iş kazası halinde aşağıdaki ödemeleri yapar.
Geçici iş göremezlik ödeneği: Kaza sonrası iyileşene kadar geçen süre için günlük ödeme yapılır.
Sürekli iş göremezlik geliri: Kaza kalıcı iş gücü kaybına yol açtıysa aylık gelir bağlanır.
Ölüm halinde hak sahiplerine gelir: Eş, çocuk ve anne-babaya aylık bağlanabilir.
SGK ödemeleri gerçek zararı karşılamaz. İşçinin gelecekteki kazanç kaybı, manevi acısı ve diğer maddi zararlar için işverene karşı tazminat davası açılması gerekir.
İşverene Karşı Maddi Tazminat
İşverenin kusuru sonucu meydana gelen iş kazalarında maddi tazminat şu kalemleri kapsar:
- Tedavi ve hastane giderleri (SGK tarafından karşılanmayan kısım)
- Geçici iş göremezlik zararı; çalışılamayan dönemde kaybedilen net gelir
- Sürekli iş göremezlik zararı; maluliyet nedeniyle azalan kazanç kapasitesinin tazminatı
- Destekten yoksun kalma tazminatı; işçinin ölümü halinde geçimini sağladığı kişilerin uğradığı zarar
Manevi Tazminat
Kaza sonucunda yaşanan acı, üzüntü ve psikolojik hasar nedeniyle manevi tazminat talep edilebilir. Ölüm halinde yakınlar da (eş, çocuklar, anne-baba) manevi tazminat davası açabilir.
İş Kazası Tazminatı Almak İçin Adım Adım Süreç
Adım 1: Kazayı Anında Bildirin
İşvereni derhal haberdar edin. İşveren, kazayı 3 iş günü içinde SGK’ya bildirmekle yükümlüdür. Kaza yerine polis veya jandarma çağrılması delil açısından önemlidir.
Adım 2: Sağlık Raporunu Alın
Kazadan sonra resmi sağlık kuruluşuna başvurun ve kaza ile bağlantılı tüm yaralanmaları kayıt altına aldırın. Resmi hastane raporu ilerideki tazminat davasının temel belgesi olacaktır.
Adım 3: Delil Toplayın
Tazminat davasında güçlü deliller şunlardır:
- Kaza yerindeki fotoğraf ve video kayıtları
- Tanık beyanları
- İş güvenliği ihlallerine ilişkin belgeler
- Doktor raporları ve hastane kayıtları
- SGK iş kazası tespiti yazısı
Adım 4: SGK’ya Başvurun
SGK’nın iş kazasını tescil etmesi tazminat davasında kritik önem taşır. SGK tescil yapmıyorsa tespit davası açılabilir.
Adım 5: Arabuluculuk Zorunluluğunu Yerine Getirin
1 Ocak 2018’den itibaren iş kazasına dayalı tazminat davaları açılmadan önce arabulucuya başvurma zorunludur (7036 sayılı Kanun). Arabuluculuk görüşmeleri çözümle sonuçlanmazsa dava açılabilir.
Adım 6: İş Mahkemesinde Tazminat Davası Açın
İş kazasına bağlı tazminat davaları iş mahkemelerinde açılır. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Dava açma zamanaşımı 10 yıldır; kaza tarihinden itibaren sayılır.
İş Kazası Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Tazminat miktarı bireyseldir; sabit bir formül yoktur. Hesaplamada şu unsurlar kullanılır.
Aktüer hesabı: Mahkemeler genellikle aktüer bilirkişisinden hesap raporu alır. Bu hesapta kazanın meydana geldiği andaki brüt ücret, maluliyet oranı, olası çalışma yılları, iskonto oranı ve kusur dağılımı dikkate alınır.
Örnek hesaplama: İşçi yaşı 30, aylık net ücret 20.000 TL, maluliyet oranı yüzde 30, işveren kusuru yüzde 100 olduğunda tahmini maddi tazminat aralığı 200.000 TL ile 500.000 TL arasında olabilir. Bu rakamlar yalnızca örnek niteliğindedir; gerçek miktarı aktüer raporu belirler.
İşverenin Sorumluluğu
İşveren iş kazasından şu koşullarda sorumlu tutulur:
- İş güvenliği önlemlerini almadığında; kişisel koruyucu ekipman eksikliği, yetersiz eğitim
- Risk değerlendirmesi yapmadığında
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu gerekliliklerine uymadığında
İşçinin de kusuru varsa tazminat miktarı kusur oranına göre indirilir. Örneğin işçinin yüzde 20 kusurlu olduğu tespit edilirse tazminattan yüzde 20 indirim yapılır.
İş Kazası Tazminat Davası Ne Kadar Sürer?
İş mahkemesine başvuru ve tebligat 2 ila 4 ay sürer. Bilirkişi raporu (aktüer) 3 ila 6 ay, duruşmalar ve karar 12 ila 24 ay alır. İstinaf süreci 6 ila 12 ay ek süre gerektirebilir. Toplam süreç ortalama 2 ila 4 yıl sürebilir. Tarafların uzlaşması halinde arabuluculuk yoluyla daha hızlı çözüme ulaşmak mümkündür.
İş Kazasından Sonra Yapılmaması Gerekenler
Tutanak imzalamadan önce okumayın: İşveren ya da yetkililerin hazırladığı kaza tutanağını dikkatlice okumadan imzalamayın. Tutanakta kaza sebebi kasıtlı biçimde farklı gösterilmiş olabilir.
Tazminat için acele uzlaşmaya gitmeyin: İşveren ya da sigorta şirketinin ilk teklifini peşin kabul etmeyin. Gerçek zarar aktüer hesabıyla belirlenmeden yapılan uzlaşmalar hak kaybına yol açabilir.
SGK bildirimi yapılmadıysa sessiz kalmayın: İşveren kazayı SGK’ya bildirmiyorsa kendiniz başvurun ya da avukatınız aracılığıyla tespit davası açın.
Sık Sorulan Sorular
İş kazası tazminatı nasıl alınır? SGK bildirimi yapıldıktan sonra arabuluculuğa başvurulur, anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde tazminat davası açılır.
SGK zaten ödeme yaptı, yine de dava açabilir miyim? Evet. SGK ödemesi gerçek zararı karşılamaz; fazlası için işverene dava açma hakkı saklıdır.
İş kazası tazminat davası ne kadar sürer? Arabuluculukta çözülürse birkaç hafta, dava açılırsa 2 ila 4 yıl sürebilir.
İş kazasında manevi tazminat alınabilir mi? Evet. Hem kazaya uğrayan işçi hem de ölüm halinde yakınları manevi tazminat talep edebilir.
Kaza anında iş sözleşmem yoktu, hâlâ tazminat alabilir miyim? Evet. Kayıt dışı çalışanlar da iş kazası tazminatı talep edebilir. Fiili çalışmanın ispatı gerekmektedir.
İş kazası işyerinde değil serviste oldu, tazminat hakkım var mı? Evet. İşveren tarafından sağlanan araçla işe gidip gelirken meydana gelen kazalar da iş kazası sayılır.
Kaza raporu tutulmadıysa ne olur? Tanık beyanları ve diğer belgelerle kaza ispatlanabilir. Ancak ispat zorlaşır; avukat desteği kritik önem taşır.
Sonuç
İş kazası tazminatı almak için önce SGK bildirimi, ardından arabuluculuk ve gerekirse iş mahkemesinde dava süreci takip edilmelidir. İşverenin iş güvenliği yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği ve kusur dağılımı tazminatın belirleyicisidir.
Çelik Hukuk Bürosu olarak Tuzla, Pendik ve İstanbul genelinde iş kazası tazminat davaları, işçi alacakları ve iş hukuku alanında avukatlık hizmeti sunuyoruz.