Kıdem Tazminatı Nedir? Kıdem Tazminatı Şartları Nelerdir?

Kıdem Tazminatı Nedir?

İşçiler bazı durumlarda istifa etseler dahi iş sözleşmelerinin sona ermesi halinde kıdem tazminatı alma hakkına sahiptirler. Bu hak İş Kanunu’nun 1475 sayılı yasanın 14. Maddesi ile düzenlenmiş ve 4857 sayılı İş Kanunun 120. Madde  kapsamında işçilere tanınmıştır. İşçiler kıdem tazminatını ödemeyen işverene karşı dava açma hakkına sahiptir.

Kıdem tazminatı, İş Kanunu kapsamında incelenen bir tazminat türüdür. İş sözleşmesinin kanunla düzenlenen belirli nedenlerle sona erdirildiği hallerde, işveren tarafından bir yıl ve daha fazla kıdemi olan işçiye, ölümü halinde ise mirasçılarına ödenir. Tazminat, çalışanın kıdemi ve ücreti dikkate alınarak hesaplanır.

Kıdem tazminatının hukuki niteliği; Yargıtay’ın kıdem tazminatının niteliğine ilişkin değerlendirmesi ücret niteliğinde değildir. Kıdem tazminatı kanundan doğan bir tazminat alacağı olup, işçinin aynı işyerinde çalışması nedeniyle yaşadığı yıpranmanın karşılığıdır.

Kıdem Tazminatına Hak Kazanma Şartları

İşçilerin kıdem tazminatına hak kazanması, yasanın gerektirdiği belirli koşulların yerine getirilmesine bağlıdır. Kıdem tazminatından yararlanabilmenin ilk şartı işçinin 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında işçi olmasıdır. İş sözleşmesinin feshedildiği tarihte bir yıldan az kıdemi olan işçi ücrete hak kazanamaz. İş Kanunu kapsamı dışında kalan tarım ve orman işçileri, toplu iş sözleşmelerinde hüküm bulunması halinde ücretten yararlanabilirler.

Kıdem tazminatına hak kazanma açısından sözleşmenin hangi nedenle ve hangi tarafça feshedildiği büyük önem taşımaktadır. İş Kanunu’na göre kanunda düzenlenen bazı hallerde işveren, işçinin iyi niyet ve ahlak kurallarına uymaması nedeniyle iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir. İşverenin işçinin iş sözleşmesini dürüstlük ve ahlak kurallarına aykırı olarak feshetmesi, işçinin kıdem tazminatını doğrudan ortadan kaldırmaz. İşveren söz konusu haklı nedeni ispat edememişse veya iş sözleşmesini kanuna uygun olmadan feshetmişse işçi kadem tazminatına hak kazanabilmektedir.

Çalışan, İş Kanunu’nda düzenlenen bazı nedenlerle sözleşmesini feshettiğinde kıdem tazminatına hak kazanır. Bu nedenler askerlik nedeniyle fesih, yaşlılık, emeklilik, kadın işçinin evlilik nedeniyle feshi, işçinin ölümü veya malullük aylığı ya da toptan ödeme almak amacıyla fesih olarak sıralanabilir. Çoğu işçi istifanın kıdem tazminatını doğrudan ortadan kaldıracağını düşünmektedir. Oysa istifanın nedeni ve içeriği tazminata hak kazanmak için çok önemli bir faktördür. Kıdem süresi, ücret ve fesih şekli öncelikle incelenmelidir. Bunun için bir iş avukatına başvurmak gerekir.

İşçinin Sağlık Nedeniyle İşveren Tarafından İşten Çıkarılması

İşçinin sağlık nedenleri dolayısıyla işveren tarafından işten çıkarıldığı durumlarda mevcuttur. İş Kanunu, çalışanın kanunda sayılan sağlık sorunları nedeniyle işverene iş sözleşmesini derhal feshetme hakkı vermektedir. Kıdem tazminatının hak edilmesi ve hesaplanması konusunda işveren ve çalışanların bir iş avukatından hukuki destek almaları gerekmektedir. Hastalığın niteliği, yaptığı işe etkisi, kıdem süresi ve ücreti önemli faktörlerdir.

Ahlak ve İyi Niyet Kurallarına Uymayan İşçinin İşten Çıkartılması

Bazı durumlarda işveren, çalışanın iyi niyet ve ahlak kurallarına uymaması nedeniyle iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme hakkına sahiptir. İşverenin söz konusu haklı nedeni ispat etmesi ve kanunda öngörülen hak düşürücü sürelere uyması gerekmektedir. Aksi takdirde çalışan yine de kıdem tazminatına hak kazanacaktır.

İş mahkemesi hâkimleri madde metni ile işverenin fesih gerekçesini karşılaştırarak doğrudan bir karar vermemektedir. Ancak bu değerlendirme için işçinin usulüne uygun bir talebi, iddiası ve delilleri olmalıdır. Feshin usulüne uygun yapılıp yapılmadığı, işçinin davranışlarının iyi niyet ve ahlaka aykırı olarak değerlendirilip değerlendirilmeyeceği iş mahkemesi hakimi tarafından değerlendirilir.

Zorlayıcı Sebeplerle Çalışamayan Veya Devamsızlığı Olan İşçinin İşveren Tarafından İşten Çıkartılması

İş Kanunu’nda işçiyi işyerinde bir haftadan fazla süre ile çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir sebebin ortaya çıkması ve işçinin gözaltına alınması veya tutuklanması halinde işçinin devamsızlığının 17. maddedeki bildirim süresini aşması derhal fesih nedeni olarak düzenlenmiştir. İş sözleşmesinin feshine dayanak olarak sunulan iddia edilen zorlayıcı sebepler iş hukuku avukatı ile birlikte değerlendirilmelidir.

İşçi İş Sözleşmesini Haklı Nedenle Derhal Feshettiğinde

İş Kanunu’nun 24. maddesinde iş sözleşmesinin haklı nedenle feshi düzenlenmiştir. Bu kapsamda haklı nedenler sağlık sebepleri, işverenin ahlak ve iyi niyet kuralları ve zorlayıcı sebepler olarak sıralanabilir. Haklı nedenlerin tespiti, ileri sürülmesi ve kıdem tazminatı alacağının tahsili için işçi bir avukattan hukuki destek almalıdır.

İşçi İş Sözleşmesini Askerlik Nedeniyle Feshettiğinde

Çalışanın iş sözleşmesini askerlik hizmeti gerekçesiyle feshetmesi mümkündür. Bu durumda işçi İş Kanunu uyarınca kıdem tazminatına hak kazanır. 1111 sayılı Askerlik Kanunu ve Anayasa’ya göre her erkek Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı zorunlu askerlik hizmetini yerine getirmek zorundadır. İş veren askerlik gerekçesiyle işten yatılan işçiye kıdem tazminatını ve diğer tüm alacaklarını vermek zorundadır.

İş Sözleşmesini Emeklilik Nedeniyle Feshettiğinde

Uygulamada iş sözleşmesinin işçi tarafından yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı ya da toptan ödeme almak amacıyla feshedildiği sıklıkla görülmektedir. Bu durumda çalışanın kıdem tazminatına hak kazanıp kazanmayacağı bir çalışan için önemli bir sorudur. Kıdem tazminatına hak kazanabilmek için yaşlılık veya emeklilik aylığı bağlanacak kurumun kanunla kurulmuş bir kurum veya sandık olması gerektiğine dikkat çekmek isteriz. Ayrıca çalışanın bazı prosedürleri yerine getirmesi ve bazı prosedürleri takip etmesi gerekmektedir.

İş mahkemesi hakimi, işçinin kıdem tazminatı hakkının doğup doğmadığını belirlemek için iki koşulun yerine getirilmesini arar. Bu iki koşul, işçinin emekli maaşı veya toptan ödeme almaya hak kazanmış olmasıdır. İşçi, kıdem tazminatını ödemeyen işverene karşı yasal yollara başvurmalıdır.

Emeklilik Sebebiyle İş Sözleşmesini Fesheden İşçinin Tekrar Çalışmaya Başlaması

Emeklilik nedeniyle iş akdini fesheden bir çalışanın yeniden çalışmaya başlamasına yasal bir engel bulunmamaktadır. Bu düzenlemenin aksinin kabulü çalışma ve iş hürriyetine aykırılık teşkil eder. Bu da işe yeniden başlamasının kıdem tazminatını olumsuz etkilemeyeceği sonucunu doğurmaktadır. İşçi, kıdem tazminatını ödemeyen işverene karşı uzman bir avukatla yasal yollara başvurmalıdır.

Kadın İşçinin Evliliği Halinde Kıdem Tazminatı

İş Kanunu sadece evlilik nedeniyle iş sözleşmesini fesheden kadın işçiler için kıdem tazminatı alma imkanı sağlamaktadır. Kadın işçi, evlilik tarihinden itibaren 1 yıl içinde iş sözleşmesini feshederse kıdem tazminatı alabilmektedir. Evliliğin üzerinden 1 yıldan fazla süre geçmişse, sözleşme bu gerekçeyle feshedilemez.

İş Sözleşmesi Ölümü İle Sonlanan İşçi Kıdem Tazminatı

İş sözleşmesi ile kurulan iş ilişkisi başka bir işleme gerek kalmaksızın sona erer. Peki vefat eden çalışanın kıdem tazminatının işveren karşısındaki hukuki durumu ne olacaktır? Bu sorun yasa ile çözüme kavuşturulmuştur. Bir işyerinde bir yıldan fazla kıdemi olan işçinin ölümü halinde ‘yasal mirasçıları’ kıdem tazminatına hak kazanır.

Uygulamada kıdem tazminatı hakkının doğabilmesi için ölümün nedeninin ve nasıl gerçekleştiğinin önemi tartışılmaktadır. Bu nedenle kendi ölümüne neden olan işçinin bu davranışının aynı zamanda işverene haklı nedenle sözleşmeyi fesih hakkı veren nedenler arasında yer alması durumundadır. Bu hususta mutlaka iş hukuku alanında uzman bir avukattan destek alınmalıdır.

Kıdem Tazminatında Zamanaşımı Süresi

İş Kanunu’nda yada  Borçlar Kanunu’nda kıdem tazminatı alacakları için özel bir zamanaşımı süresi öngörülmemiştir. Bu konudaki tartışmalar 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile son bulmuş ve zamanaşımı 5 yıl olarak düzenlenerek netlestirilmistir.

Söz konusu zamanaşımı süresinin değiştirilmesi ile bu maddenin daha önce doğmuş tazminat hak ve alacaklarına uygulanıp uygulanmayacağı merak konusudur. Haklarınızın zarar görmemesi için alanında uzman bir iş avukatına başvurarak hukuki destek alınmalıdır.

İşten Çıkarılma Durumunda Kıdem Tazminatı Nasıl Alınır?

İşverenin işten çıkarma hakkı olsa bile, işveren kıdem tazminatı ödemiyorsa, işveren bir İş Avukatına başvurmalıdır. Bir iş avukatı, işverenin iş kanunu ve Ücret Tazminat Yasası kapsamında yasal süreç, arabuluculuk ve tazminat hakkına sahip olmasını sağlayacaktır.

Detaylı bilgi veya tüm dava dosyalarınız için Tuzla Hukuk Bürosu avukatlarımızı arayarak alanında Uzman Tuzla Avukat ile görüşebilirsiniz.

Kıdem Tazminatı Avukatı ihtiyacınız için Çelik Hukuk Bürosu ekibimiz ile iletişime geçin.