Velayet Davası Nasıl Açılır? 2026 Kapsamlı Rehber

Velayet davası; anne ya da babanın, boşanma sonrasında çocuğun bakım, yetiştirilme ve temsil haklarının kendisine bırakılması için mahkemeye başvurduğu davadır. Hâkim velayet kararını verirken tek bir ölçüt kullanır: çocuğun üstün yararı. Bu rehberde velayetin nasıl tanımlandığını, davanın nasıl açılacağını, hâkimin hangi kriterlere baktığını ve önemli ayrıntıları ele alıyoruz.

Velayet Nedir?

Velayet; reşit olmayan çocuğun kişiliğine, mal varlığına ve eğitimine ilişkin tüm kararları alma, çocuğu temsil etme yetkisidir. Türk Medeni Kanunu’nun 335 ila 362. maddeleri velayeti düzenler.

Velayet; şahıs velayeti ve mal velayeti olmak üzere iki boyutu kapsar. Şahıs velayeti çocuğun bakımı, yetiştirilmesi ve eğitimini; mal velayeti ise çocuğun mal varlığının yönetimini kapsar.

Velayet Kararı Boşanmadan Ayrı Verilebilir Mi?

Evet. Velayet boşanma davasıyla birlikte ya da bağımsız olarak talep edilebilir. Evlilik birliği devam ederken anne ve baba velayet hakkını birlikte kullanır (TMK Madde 336). Boşanmayla birlikte mahkeme velayeti anne ya da babaya bırakır.

Velayet Davası Nasıl Açılır?

Adım 1: Hangi Mahkeme Yetkilidir?

Velayet davaları aile mahkemesinde görülür. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu görevi üstlenir. Yetkili mahkeme çocuğun mutad meskeninin bulunduğu yer mahkemesidir.

Adım 2: Dava Dilekçesini Hazırlayın

Dava dilekçesinde şu bilgiler yer almalıdır:

• Davacının ve davalının kimlik ve iletişim bilgileri
• Müşterek çocukların adı, soyadı ve doğum tarihleri
• Velayetin talep edilme gerekçesi
• Delillerin listesi
• Talep sonucu

Adım 3: Delilleri Toplayın

Velayete ilişkin en güçlü deliller şunlardır:

• Çocuğun psikolojik durumunu değerlendiren uzman raporu
• Öğretmen ve okul yetkililerinin beyanları
• Çocuğun günlük yaşam düzenine ilişkin belgeler
• Diğer ebeveynin çocuğa karşı olumsuz davranışlarına dair kanıtlar

Adım 4: Tanıkları Belirleyin

Hâkim tanıkları dinleyebilir. Çocuğu yakından tanıyan öğretmenler, komşular veya aile yakınları tanık olarak gösterilebilir.

Adım 5: Sosyal İnceleme Raporuna Hazırlıklı Olun

Mahkeme çoğunlukla Sosyal Hizmetler uzmanlarından sosyal inceleme raporu talep eder. Uzmanlar her iki ebeveyni ve çocuğu ziyaret ederek yaşam koşullarını değerlendirir. Bu rapor hâkim için kritik önem taşır.

Hâkim Velayeti Kime Verir? Değerlendirme Kriterleri

Hâkim velayet kararında şu unsurları değerlendirir.

Çocuğun Üstün Yararı

Tüm kriterlerin üzerinde duran tek ölçüt budur. Ekonomik güç tek başına belirleyici değildir; çocukla duygusal bağ, güvenli ortam ve istikrarlı yaşam düzeni ön plana çıkar.

Ebeveynin Çocukla Geçirdiği Zaman

Evlilik boyunca çocuğun bakımıyla daha çok ilgilenen ebeveyn genellikle daha avantajlı konumdadır.

Çocuğun Yaşı ve Cinsiyeti

Küçük yaştaki çocuklarda, özellikle emzirme dönemindeki bebeklerde Yargıtay anneden yana kararlar verme eğilimindedir. Ancak bu kural mutlak değildir; çocuğun üstün yararı her zaman önceliklidir.

Çocuğun Görüşü

TMK Madde 182/2 uyarınca, idrak çağına gelmiş çocuğun görüşü hâkim tarafından alınır. Türk mahkemeleri genellikle 8 yaş ve üzerindeki çocukların görüşüne ağırlık verir; ancak bu yaş kesin bir sınır değildir.

Ebeveynin Sağlık Durumu

Fiziksel ya da ruhsal sağlık sorunları velayeti olumsuz etkileyebilir.

Ekonomik Durum

Gelir seviyesi doğrudan belirleyici olmamakla birlikte çocuğun temel ihtiyaçlarının karşılanıp karşılanamayacağı değerlendirilir. Düşük gelirli ebeveyn nafaka alarak bu eksiği giderebileceğinden bu kriter tek başına belirleyici olmaz.

Diğer Ebeveynle İlişkiyi Desteklemek

Hâkim, velayet verilen ebeveynin çocuğun diğer ebeveynle ilişkisini destekleyip desteklemeyeceğine önem verir. Diğer ebeveyni çocuktan uzaklaştırmaya çalışan ebeveyn aleyhine değerlendirme yapılabilir.

Ortak Velayet Nedir?

Ortak velayet, boşanmanın ardından her iki ebeveynin velayet hakkını birlikte kullandığı düzenlemedir. Türkiye’de 2023 yılında Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun emsal kararıyla ortak velayet daha sık uygulanmaya başlanmıştır.

Ortak velayet için aranan koşullar şunlardır:

• Her iki ebeveynin birlikte karar alabilme kapasitesi
• Ebeveynler arasında yeterli iletişim ve işbirliği
• Çocuğun her iki ebeveynle de güvenli bağının bulunması
• Coğrafi yakınlık

Velayet Değişikliği Davası

Velayet kararı kesinleştikten sonra da değiştirilebilir. TMK Madde 183 uyarınca, koşulların değişmesi halinde velayetin değiştirilmesi talep edilebilir.

Velayet değişikliğine yol açan durumlar şunlardır:

• Velayet sahibi ebeveynin çocukla ilgilenmediğinin ispatı
• Yeniden evlenme
• Ebeveynin şiddet, ihmal veya madde bağımlılığı gibi sorunlarının ortaya çıkması
• Çocuğun yurt dışına götürülmesi
• Çocuğun diğer ebeveynle görüşmesinin engellenmesi

Velayet Davası Ne Kadar Sürer?

Dilekçe kabulü ve tebligat aşaması 1 ila 2 ay sürer. Sosyal inceleme raporu 2 ila 4 ay, duruşmalar ise 3 ila 6 ay alır. Toplam süreç ortalama 6 ila 12 aydır. Karşı tarafın itirazı ve temyiz yolu kullanılması durumunda süreç 2 ila 3 yıla uzayabilir.

Velayet Davası Masrafları

Velayet davası açarken karşılaşılan başlıca masraf kalemleri şöyle sıralanabilir.

Başvuru harcı sabit bir tutar olup her yıl güncellenir. Sosyal inceleme raporunu hazırlayan uzmanın ücreti mahkemece belirlenir. Avukatlık ücreti Türkiye Barolar Birliği asgari ücret tarifesi esas alınarak belirlenir. Dava kazanılırsa vekâlet ücretine ve yargılama giderlerine hükmedilmesi talep edilebilir.

Yurt Dışına Çıkış ve Velayet

Velayet sahibi ebeveyn, çocuğu yurt dışına götürmek için diğer ebeveynin yazılı iznine ihtiyaç duyar. İzin alınamazsa mahkemeye başvurulabilir. Çocuğun izinsiz yurt dışına kaçırılması uluslararası çocuk kaçırma kapsamında değerlendirilir ve Lahey Sözleşmesi hükümleri devreye girebilir.

Velayet ve Kişisel İlişki Kurulması

Velayet kendisinde olmayan ebeveynin çocukla görüşme hakkı “kişisel ilişki kurulması” olarak düzenlenir. Mahkeme hafta sonu, tatil ve özel günleri kapsayan görüşme takvimi belirler. Bu takvime uymayan velayet sahibi ebeveyn hakkında şikâyet ve hatta velayet değişikliği davası açılabilir.

Uluslararası Velayet Davaları

Türk ve yabancı uyruklu ebeveynler arasındaki boşanma ve velayet davaları daha karmaşık bir hal alabilir. Çocuğun ikamet ettiği ülke, vatandaşlık durumu ve Lahey Sözleşmesi’nin uygulanıp uygulanmayacağı gibi faktörler belirleyicidir. Bu tür davalarda uluslararası aile hukukuna hâkim bir avukattan destek alınması zorunludur.

Sık Sorulan Sorular

Anne mi baba mı velayeti alır? Kanun anne ya da babayı önceliklendirmez. Hâkim çocuğun üstün yararını esas alır.

Velayet davası nerede açılır? Çocuğun mutad meskeninin bulunduğu yerdeki aile mahkemesinde açılır.

Çocuk kendi velayetini seçebilir mi? İdrak çağındaki çocuğun görüşü alınır; ancak bu görüş hâkimi bağlamaz. Belirleyici değil destekleyici bir unsurdur.

Velayet babaya verilebilir mi? Evet. Annenin yetersizliği ya da çocuğun yararına olan başka koşulların varlığı halinde velayet babaya bırakılabilir.

Velayet kararına itiraz edilebilir mi? Evet. Karara karşı istinaf ve ardından Yargıtay’a temyiz yoluna gidilebilir.

Velayet için avukat tutmak şart mı? Zorunlu değildir; ancak sosyal inceleme sürecinde ve duruşmalarda doğru strateji için avukat desteği önem taşır.

Ortak velayet nedir? Her iki ebeveynin velayet hakkını birlikte kullandığı düzenlemedir. Türkiye’de 2023’ten itibaren daha yaygın uygulanmaktadır.

Velayet davası ne kadar sürer? Ortalama 6 ila 12 ay arasındadır. Temyiz yolu kullanılırsa bu süre uzayabilir.

Sonuç

Velayet davaları hukuki süreç kadar duygusal bir süreçtir. Hâkim kararını her zaman çocuğun üstün yararına göre verir; ekonomik güç ya da cinsiyete dayalı kalıplar tek başına belirleyici olmaz.

Çelik Hukuk Bürosu olarak Tuzla, Pendik ve İstanbul genelinde velayet davaları, ortak velayet talepleri ve velayet değişikliği süreçlerinde avukatlık hizmeti sunuyoruz.

İlgili Yazılar

• Nafaka Ne Kadar Olur? Hesaplama Rehberi
• Boşanma Davası Nasıl Açılır?
• Çekişmeli Boşanma Davası